خانه / درخت گردو / پیوند زدن / سرشاخه کاری درخت گردو چیست و چرا به آن نیاز داریم؟
سرشاخه کاری درخت گردو

سرشاخه کاری درخت گردو چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

سرشاخه کاری درخت گردو (Top working) یا تعویض تاج عبارت است از تغییر رقم یک درخت گردوی نامرغوب کم‌محصول، توسط عمل پیوند، با ژنوتیپ‌های برتر موجود در منطقه یا معرفی‌شده توسط مراکز تحقیقاتی.

به‌طورکلی، به متصل نمودن دو قسمت بافت زنده گیاهی (مانند ساقه و ریشه، یا دو ساقه مختلف) به یکدیگر، به صورتی که از طریق باززایی در محل اتصال، با هم یکی شده و پس‌ازآن به‌عنوان یک گیاه مستقل، به زندگی و رشد ادامه دهند، عمل پیوند (Grafting) گفته می‌شود.

چرا نیاز به سرشاخه کاری درخت گردو داریم؟

عمده‌ترین مشکلات اکثر باغات گردوی کشور، هرس غیرصحیح و بذری بودن نهال استفاده شده در احداث آنهاست. اما در باغ‌های قدیمی، مشکلات دیگری از جمله آبیاری سنتی، طغیان آفات و بیماری‌ها، بذری و غیرپیوندی بودن نهال نیز وجود دارند.

مشکلات فوق، از یک سو منجر به افزایش متوسط هزینه‌های تولید و از سوی دیگر، موجب عملکرد پایین باغ و کاهش محصول و نیز غیریکنواختی و نامرغوب بودن آن شده است.

لذا احیای باغ‌های موجود از طریق سرشاخه کاری درختان، گامی اجتناب ناپذیر، ضروری و مؤثر جهت اصلاح کیفیت و عملکرد آن‌ها و افزایش تولید محصول خوب و یکدست، به‌ویژه در باغات جوان است.

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

با قلمه زدن، خوابانیدن یا طرق دیگر تکثیر رویشی، نمی‌توان گردو را به‌آسانی تکثیر کرد. با کمک پیوند، می‌توان گردوهای یکدست تجاری و مشتری‌پسند تولید نمود. درواقع با عمل پیوند می‌توان باغی داشت که تمامی درختان ازنظر مشخصات ژنتیکی، خصوصیات مشترک داشته باشند. مضافاً اینکه در این‌گونه باغ‌ها، امکان انجام مکانیزاسیون در کلیه مراحل کاشت، داشت و برداشت نیز فراهم می‌باشد.

احداث و تکثیر باغات گردوی کشور از طریق کاشت بذر، منجر به مشکلات زیر می‌شود:

  • پیدایش ژنوتیپ مستقل و خصوصیات خاص برای هر درخت
  • عملکرد پایین درخت و تولید محصول نامرغوب و غیر یکدست
  • ایجاد تنوع ژنتیکی شدید در بین محصول تولیدشده
  • عدم یکنواختی اندازه و کیفیت مغز گردو و سایر صفات ظاهری میوه

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

دلایل فوق از مهم‌ترین دلایلی هستند که باعث شده‌اند، سهم ایران از تجارت جهانی گردو، بسیار ناچیز (رتبه بیست و هشتم) باشد. به‌طوری‌که ایران ازنظر تولید گردو،  با متوسط عملکرد ۲ تا ۵/۲ تن در هکتار، مقام سوم را در جهان به خود اختصاص داده است. این در حالی است که متوسط عملکرد گردو در باغات احداث‌شده از ارقام جدید در کشورهای پیشرو به حدود ۵ تا ۱۰ تن در هکتار می‌رسد.

گردو قابلیت توارث پایینی دارد و علت روی آوردن باغداران به نهال‌های بذری، گیرایی بسیار پایین پیوند گردو در مقایسه با سایر درختان میوه است. لذا تلاش‌های صورت گرفته در طول سالیان متمادی جهت احداث باغات جدید از بذر مرغوب، اگرچه تا حدودی اثربخش بوده‌اند، ولی به هدف اصلی، یعنی تولید بالا و یکدست محصول، منتج نشده‌اند.

سرشاخه کاری درخت گردو در دنیا به‌عنوان یک روش اصلی تجارتی مدنظر است و کشورهای پیشرفته‌ی دنیا هم استفاده می‌کنند. در اروپا و آمریکا و چین مدت‌هاست که پیوند گردو اجرا می‌شود و درختان گردو را مثل سایر درختان مثمر، پیوند می‌کنند. اما تولید نهال پیوندی در کشور، چند سالی است که شروع شده و لازم است که تمام باغات جدید، از طریق نهال‌های پیوندی، احداث شوند.

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

اما در مورد گردوهای موجود کشور، که حدود ۱۶۰ هزار هکتار باغ می‌باشند، نیازمند تغییر رقم درختان نامرغوب باغ، با گردوهای مرغوب، که اصطلاحاً ژنوتیپ برتر نامیده می‌شوند، هستیم که این عمل با پیوند و عملیات تغییر رقم، حاصل خواهد شد.

اکثر کشورهای بازارهای هدف، خواهان مغز گردو با رنگ روشن و اندازه‌ی یکنواخت هستند. لذا گردوهایی که از نظر اندازه و رنگ، یکنواخت نیستند، قادر نخواهد بود با محصولات کشورهای رقیب تحت عناوین و استانداردهای مشخص، رقابت کنند.

سرشاخه کاری درخت گردو در جهان، قدمت دیرینه دارد. از دوران باستان، آثاری از پیوند گردو دیده‌ شده است. در اروپا بعد از دوره رنسانس، عمل پیوند مجدداً رواج یافته و درختان را بیشتر به‌صورت اسکنه‌ای یا نیمانیم پیوند زده‌اند. اولین پیوند درخت گردو در ایران، در سال ۱۳۵۵ توسط بهنام (محمدعلی) نعیمی، ملقب به پدر گردوی ایران، زده ‌شده است.

بهنام (محمدعلی) نعیمی محقق و پژوهشگر در خصوص درخت گردو، اولین پیوندزن درخت گردو، اولین مبتکر تغییر تاج درخت های کهن گردو
بهنام (محمدعلی) نعیمی اولین پیوندزن درخت گردو در ایران

برخی از مزایا و فواید پیوند سرشاخه کاری درخت گردو عبارت‌اند از :

  1. با پیوند زدن درخت گردو، باغ‌های بذری و سنتی به باغ‌های ارقام اصلاح‌شده‌ی جدید، تبدیل خواهند شد و اصطلاحاً باغ، تجاری و یکدست خواهد شد.
  2. بر میزان تولید و درآمد باغداران افزوده می‌شود.
  3. با سرشاخه کاری درخت گردو می‌توان جهت گرده‌افشانی بهتر در باغ، شاخه‌های یک رقم گرده زا را بر روی شاخه‌های درختان باغ پیوند زد. درنتیجه گل‌های نر و ماده هم‌زمان خواهند رسید.
  4. با پیوند زدن درخت گردو، می‌توان ارقام با محصول کم یا نامرغوب را تبدیل به ارقام پر محصول و با محصول باکیفیت کرد.
  5. چون در سرشاخه کاری درخت گردو، قبلاً پایه‌ی پیوند، در زمین مستقر شده است، لذا تلفات احتمالی ناشی از انتقال و تغییر مکان نهال‌های پیوندی وجود ندارد.
  6. استقرار خوب پایه‌ی پیوند در زمین، باعث رشد سریع پیوندک و سریع‌تر بار دادن آن می‌شود.
  7. با پیوند سرشاخه کاری درخت گردو، درختان کهن‌سال، جوان شده و ترمیم خواهند یافت.

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

با اصلاح باغ‌های سنتی و گردو کاری با بهره‌گیری از یافته‌های علمی، می‌توان این محصول قدیمی ایرانی را دوباره در جهان مطرح کرد.

با توجه به اینکه تکثیر گردو از طریق قلمه، خوابانیدن، تقسیم ریشه و غیره در شرایط فعلی به شکل تجاری و اقتصادی در سطح انبوه امکان‌پذیر نیست، بنابراین تکثیر کلون‌های گردو از طریق سرشاخه کاری درخت گردو، یکی از مناسب‌ترین روش‌های ازدیاد گردو است.

پایه (Understock، Rootstock، Stock)

عبارت است از بخش پایینی پیوند که در درخت پیوندی، سیستم ریشه گیاه را تشکیل می‌دهد. پایه ممکن است دانهال، قلمه ریشه‌دار شده و یا خوابانده باشد.

در حال حاضر بهترین پایه برای سرشاخه کاری درخت گردو در ایران، پایه گردوی ایرانی (Juglans regia) می‌باشد. این پایه با شرایط اقلیمی کشورمان سازگاری دارد. از پایه‌های بذری قوی دوساله که پوست آن به‌راحتی از چوب جدا می‌شود، می‌توان برای پایه پیوندی استفاده نمود.

پایه، Understock، Rootstock، Stock، پیوندک، Scion

پیوندک (Scion)

عبارت است از قطعه‌ای کوتاه که از شاخه جدا شده و دارای چندین جوانه‌ی خفته است.

هنگامی‌که پیوندک با پایه یکی می‌شود، بخش بالایی پیوندک را تشکیل داده و در درخت پیوندی، از آن شاخه‌ها رشد می‌کنند. پیوندک می‌بایستی از رقم موردنظر گرفته شود و عاری از بیماری باشد.

پیوندک را از ژنوتیپ‌های برتر استان یا حداقل از گردوهای مرغوب و پربار منطقه یا روستا یا باغ خود، انتخاب می‌کنیم. این قبیل درختان می‌بایست هرساله، هرس و به‌طور منظم آبیاری و تغذیه شوند تا به‌طور پیوسته رشد رویشی داشته باشند. این موضوع برای کسب موفقیت در پیوند، بسیار الزامی است.

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

ابزار و وسایل پیوندزنی در سرشاخه کاری درخت گردو:

  1. چاقوی پیوندزنی
  2. اره باغبانی
  3. چسب باغبانی یا چسب پیوند یا Latex، موم، پارافین و رزین (برای پوشاندن و حفظ رطوبت محل پیوند)
  4. مقداری خاک‌اره (برای نم‌دار کردن و حفظ رطوبت محل پیوند و پیوندک)
  5. نوارهای مخصوص پارچه‌ای چسب‌دار، نوار چسب‌های پلاستیکی قابل‌کشیدن و یا لاستیک (برای بستن محل پیوند)
  6. رنگ پلاستیک سفید (برای جلوگیری از از آفتاب‌سوختگی)
  7. چاقوی دوتیغه (جهت کوپیوندهای وصله‌ای و شکمی)
  8. میخ‌های دو و نیم سانتی نمره‌ی ۱۸ باریک (جهت پیوند شاخه یا تاجی)
  9. قیچی باغبانی

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

نحوه استحصال پیوندک:

در باغ‌های مادری که هرساله هرس می‌شوند،  هرچه طول بازوها و تعداد آن‌ها بیشتر باشد، تعداد شاخه‌های حاوی پیوندک بیشتر و قطر آن‌ها باریک‌تر می‌گردد. همچنین اگر هرس شدید صورت گیرد، شاخه‌هایی با قطر بیشتری تولید خواهد شد.

برای تولید پیوندک، بهتر است تعدادی از شاخه‌های اصلی مرکزی گردو، از ۵۰ سانتیمتری نزدیک تنه، به‌وسیله‌ی اره قطع شوند و سپس محل زخم، با چسب باغبانی پوشش داده شود. شاخه‌های مناسب برای تهیه پیوندک، پس از این هرس، از میان کنده‌های باقی‌مانده، شروع به رشد کرده و تا بهمن‌ماه و اواخر زمستان، قابل‌استفاده خواهند بود.

نحوه هرس درختان مادری برای تولید پیوندک
نحوه هرس درختان مادری برای تولید پیوندک
پیوندک تولید شده توسط درختان مادری در پایان فصل رشد
پیوندک تولید شده توسط درختان مادری در پایان فصل رشد

شاخه‌ای جهت تهیه پیوندک گردو مناسب است که دارای مشخصات و ویژگی‌های زیر باشد:

  • دارای طول ۶۰ تا ۱۶۰ سانتی‌متر
  • دارای قطر ۱۰ تا ۱۶ میلی‌متر
  • دارای سطح مقطع مدور (نه زاویه‌دار) باشد.
  • صاف و بدون خمیدگی بوده و دارای رشد مناسب باشد.
  • فاقد عدسک‌های فراوان و برجسته و جوانه‌های گردن‌دار باشد.
  • پیوندک باید با پایه سازگار باشد.
  • میزان رشد پیوندک و پایه با هم تناسب داشته باشند.
  • جوانه یا شاخه بریده، کمتر از یک سال سن داشته و حتماً جوانه‌ی ماده داشته باشد. البته وجود هر دوی جوانه نر و ماده در یک پیوندک بودند، اشکال ندارد.
  • جوانه یا شاخه بریده، بهتر است خشبی و فاقد جوانه‌های گل باشد.
  • شاخه‌های بالغ و پیونددهنده، دارای مغز پر باشند.
  • از شاخه‌های بالغ و پیونددهنده و جوانه‌های غیرگردن‌دار انتخاب گردد.
  • از قسمت وسط شاخه انتخاب شود. معمولاً جوانه‌های انتهایی خیلی جوان و ضعیف هستند و جوانه‌های تحتانی، پتانسیل تولید ضعیف‌تری دارند.
  • پیوندک باید عاری از عوامل بیماری‌زا و عوامل آفت‌زا باشد.
  • پیوندک از درختان مادری با مشخصات مطلوب انتخاب شود.
  • رعایت بهداشتی محل پیوند، چاقوی پیوند وحتی خود پیوندک و محل پیوند خیلی مهم است.

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

نگهداری پیوندک‌ها:

شاخه‌های یک‌ساله متوسط رشد (پیوندک‌ها) در اواخر زمستان (قبل از بیدار شدن جوانه‌ها) تا فصل بهار باید در قطعات ۱۰ الی ۳۰ سانتیمتری حاوی دو تا سه جوانه، درون خاک‌اره‌ی مرطوب یا روزنامه‌ی نمناک، درون کیسه‌ی پلاستیکی و در سردخانه  یا یخچال، در دمای ۰ تا ۳ درجه و رطوبت ۸۰ تا ۹۰ درصد، نگهداری گردند.

در نگهداری پیوندک‌ها در کاغذ باطله نمناک یا پارچه مرطوب و درون یخچال، دقت شود که روزنامه خیلی خیس و مرطوب نشود. نیز دمای یخچال نباید بیش از مقدار یادشده (دمای ۰ تا ۳ درجه) در نوسان باشد. هدف از این کار این است که پیوندک‌ها تا زمان فرارسیدن پیوند در اوایل سال بعد، در خواب باقی بمانند و رطوبت خود را از دست ندهند.

انواع پیوند (Type of Grafting) مورد کاربرد در پیوند درخت گردو

به دو روش می‌توان اقدام به پیوند زدن درخت گردو و تغییر رقم درختان گردوی موجود، نمود :

  1. پیوند شاخه یا شاخه‌بریده(Crafting): که در اواخر فصل زمستان و خواب درخت، انجام می‌شود.
  2. پیوند جوانه یا کوپیوند(Budding) : که در فصول بهار و تابستان و بیداری درخت، انجام می‌شود.

پیوند

موفق‌ترین انواع پیوندهای شاخه‌ای مورداستفاده در گردو :

انواع پیوندهای جوانه‌ای موفق و مورداستفاده در گردو :

  • کوپیوند وصله‌ای (Patch budding)
  • کوپیوند سپری یا شکمی (T or Shield budding)
  • پیوند قاچی یا پیوند تراشه‌ای (Chip budding) (مانند یک قاچ از پایه برمی‌داریم مثل قاچ هندوانه)

سرشاخه زنی درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری درخت گردو ، پیوند سرشاخه کاری گردو ، روش جدید پیوند گردو

همچنین ببینید

پیوند جوانه ای یا کوپیوند (Budding)

در پیوند جوانه یا كوپيوند (Budding) که در فصول بهار و تابستان و بیداری درخت، انجام می‌شود، پيوندك از نظر اندازه، كوچك شده و فقط دربرگيرنده يك جوانه می‌شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: Content is protected !!